Do państwa jako właściciela należą przedmioty potrzebne do wykonywania jego funkcji ustrojowych takich m.in. jak obrona, bezpieczeństwo obywateli, administracja. Państwo jest też właścicielem mienia, udostępnianego obywatelom i ich organizacjom w celu wspierania ich różnorodnej działalności gospodarczej i niegospodarczej. Dotyczy to na przykład dóbr kultury, różnego rodzaju dokumentacji, zasobów naturalnych czy dróg. Po trzecie państwo jest właścicielem kapitału, który w zamian za prawa udziałowe wniesiono do podmiotów gospodarczych i jednostek prowadzących działalność naukową, kulturalną, edukacyjną, ochrony zdrowia i innych. Po czwarte wreszcie państwo dysponuje czasowo składnikami mienia oczekującymi na zagospodarowanie przez sektor prywatny. Do tej grupy należą na przykład zasoby nieruchomości rolnych czy rzeczy i prawa pozostałe po likwidacji państwowych jednostek organizacyjnych.

Znajomość stanu posiadania Skarbu Państwa jest niezbędnym warunkiem kreowania polityki gospodarowania mieniem Skarbu Państwa i jego ochrony.



Ewidencja majątku Skarbu Państwa

Ewidencjonowanie majątku Skarbu Państwa polega na prowadzeniu przez jednostkę władającą mieniem albo reprezentującą Skarb Państwa zbiorów danych o składnikach majątkowych stanowiących mienie Skarbu. Na podstawie przepisów o rachunkowości ewidencjonowany jest majątek wykorzystywany przez państwowe jednostki organizacyjne, a na podstawie przepisów szczególnych o ewidencji składników przedmiotowych np. grunty, zasoby naturalne czy drogi.

Zbiorcza ewidencja majątku Skarbu Państwa jest zbiorem informacji zawierającym zagregowane dane ze sprawozdań okresowych sporządzanych przez jednostki ewidencji podstawowej i informacji składanych Ministrowi Skarbu Państwa.

Szczegółowe zasady ewidencjonowania majątku Skarbu Państwa ustala Rozporządzenie Rady Ministrów z dnia 14 września 1999 r (Dz. U. nr 77 poz. 864) będące przepisem wykonawczym do art. 20 ustawy z dnia 8 sierpnia 1996 r. o zasadach wykonywania uprawnień przysługujących Skarbowi Państwa.

Ewidencją objęte są:

• akcje i udziały w spółkach prawa handlowego oraz inne finansowe składniki majątku trwałego;
  
• składniki majątku obrotowego państwowych jednostek organizacyjnych;
  
• wkład założycielski Skarbu Państwa w państwowych osobach prawnych takich jak przedsiębiorstwa państwowe, szkoły wyższe, jednostki badawczo - rozwojowe, czy instytucje kultury;
  
• należności z tytułu umów zawartych przez Skarb Państwa dotyczących m.in. oddania mienia Skarbu Państwa w odpłatne korzystanie, sprzedaży przedsiębiorstw czy zbycia akcji;
  
• należności z tytułu umów zawartych przez Skarb Państwa dotyczących m.in. oddania mienia Skarbu Państwa w odpłatne korzystanie, sprzedaży przedsiębiorstw czy zbycia akcji;

Dla składników tego rodzaju prowadzi się ewidencję wartościową.

W chwili obecnej tylko w ujęciu ilościowym ewidencjonuje się należące do Skarbu Państwa:

• dobra kultury i zasoby archiwalne,
  
• zasoby wodne i kopaliny,
  
• lasy,
  
• drogi i inne elementy infrastruktury.

W odniesieniu do tych składników - na ile jest to możliwe - Minister ustala wartość szacunkową.

W ewidencji zbiorczej uwzględnia się także zobowiązania i obciążenia publiczno - prawne Skarbu Państwa.

Ewidencja ma być prowadzona w jednolitymi i spójnym systemie informatycznym. Stan taki zostanie osiągnięty w ciągu bieżącego roku. System obsługujący ewidencję jest obecnie w fazie prób eksploatacyjnych i korekt.

Na podstawie danych zawartych w ewidencji zbiorczej Minister Skarbu Państwa sporządza corocznie sprawozdanie o stanie mienia Skarbu Państwa. W latach 1997 - 1999 zostały sporządzone trzy takie dokumenty, które zostały przedłożone i zaakceptowane przez Radę Ministrów. Sprawozdanie o stanie mienia Skarbu Państwa według stanu na 31 grudnia 1997 roku było rozpatrzone przez Sejm.