Jesteś tutaj

Prawo do rekompensaty

Opublikowane: 02.10.2014

Ustawa z dnia 8 lipca 2005 r. o realizacji prawa do rekompensaty z tytułu pozostawienia nieruchomości poza obecnymi granicami Rzeczypospolitej Polskiej jest pierwszym aktem prawnym dotyczącym mienia zabużańskiego, umożliwiającym osobom uprawnionym realizację rekompensaty w formie świadczenia pieniężnego. Określa ona wysokość zaliczenia wartości nieruchomości pozostawionych oraz świadczenia pieniężnego na 20% wartości pozostawionych nieruchomości.

Prawo do rekompensaty jest świadczeniem ex gratia, uwzględniającym możliwości płatnicze państwa polskiego oraz zasady demokratycznego państwa prawa, będącego dobrem wspólnym wszystkich obywateli.

Ustawa z dnia 8 lipca 2005 r. o realizacji prawa do rekompensaty z tytułu pozostawienia nieruchomości poza obecnymi granicami Rzeczypospolitej Polskiej określa zasady realizacji prawa do rekompensaty z tytułu pozostawienia nieruchomości poza obecnymi granicami Rzeczypospolitej Polskiej w wyniku wypędzenia z byłego terytorium Rzeczypospolitej Polskiej lub jego opuszczenia w związku z wojną rozpoczętą w 1939 r. dokonanego na podstawie:

  1. układu z dnia 9 września 1944 r. pomiędzy Polskim Komitetem Wyzwolenia Narodowego a Rządem Białoruskiej Socjalistycznej Republiki Rad dotyczącego ewakuacji obywateli polskich z terytorium B.S.R.R. i ludności Białoruskiej z terytorium Polski,
  2. układu z dnia 9 września 1944 r. pomiędzy Polskim Komitetem Wyzwolenia Narodowego a Rządem Ukraińskiej Socjalistycznej Republiki Rad dotyczącego ewakuacji obywateli polskich z terytorium U.S.R.R. i ludności ukraińskiej z terytorium Polski,
  3. układu z dnia 22 września 1944 r. pomiędzy Polskim Komitetem Wyzwolenia Narodowego a Rządem Litewskiej Socjalistycznej Republiki Rad dotyczącego ewakuacji obywateli polskich z terytorium Litewskiej S.R.R. i ludności litewskiej z terytorium Polski,
  4. umowy z dnia 6 lipca 1945 r. między Tymczasowym Rządem Jedności Narodowej Rzeczypospolitej Polskiej i Rządem Związku Socjalistycznych Republik Radzieckich o prawie zmiany obywatelstwa radzieckiego osób narodowości polskiej i żydowskiej, mieszkających w ZSRR i o ich ewakuacji do Polski i o prawie zmiany obywatelstwa polskiego osób narodowości rosyjskiej, ukraińskiej, białoruskiej, rusińskiej i litewskiej, mieszkających na terytorium Polski i o ich ewakuacji do ZSRR.

Prawo do rekompensaty przysługuje również osobom, które pozostawiły nieruchomości poza obecnymi granicami Rzeczypospolitej Polskiej w związku z umową pomiędzy Rzecząpospolitą Polską a Związkiem Socjalistycznych Republik Radzieckich o zamianie odcinków terytoriów państwowych z dnia 15 lutego 1951 r.

Wymienione powyżej układy i umowy stanowiły formę zobowiązania się państwa polskiego do udzielania pomocy przesiedleńczej, wskazując jednocześnie, że szczegółowe zasady i tryb udzielania tej pomocy będą określone w ustawach obowiązujących w Polsce.

Uprawnienia

Osobami uprawnionymi do otrzymania rekompensaty są właściciele nieruchomości, którzy w dniu 1 września 1939 r. byli obywatelami polskimi i zamieszkiwali na terenach wschodnich RP, a następnie opuścili to terytorium i posiadają obywatelstwo polskie, a także ich spadkobiercy posiadający obywatelstwo polskie (zob. pkt. „Wyrok Trybunału Konstytucyjnego z dnia 23 października 2012 r. i postępowania już zakończone).Spadkobiercami uprawnionymi mogą być jedynie osoby fizyczne - spadkobiercy ustawowi lub testamentowi.

Wnioski w sprawie potwierdzenia prawa do rekompensaty składane były do właściwych wojewodów w terminie do dnia 31 grudnia 2008 r.

Kompetencje wojewodów

Zgodnie z ustawą z dnia 8 lipca 2005 r. potwierdzanie prawa do rekompensaty z tytułu pozostawienia nieruchomości poza obecnymi granicami Rzeczypospolitej Polskiej należy do kompetencji właściwych wojewodów. Do zadań wojewodów należy również prowadzenie w formie elektronicznej rejestrów wojewódzkich zawierających dane dotyczące decyzji lub zaświadczeń potwierdzających prawo do rekompensaty, osób, którym te prawa przysługują oraz stanu i formy realizacji tych praw. W dziale "Gdzie zrealizuję swoją sprawę?" znajdują się niezbędne dane.

Zadania Ministerstwa Skarbu Państwa w ramach realizacji uprawnień zabużańskich

Minister Skarbu Państwa, na podstawie danych przekazywanych z rejestrów wojewódzkich, prowadzi rejestr centralny oraz jest dysponentem Funduszu Rekompensacyjnego, z którego finansowane są wypłaty świadczeń.

Minister Skarbu Państwa działa także, jako organ odwoławczy od decyzji i postanowień wydanych w sprawach potwierdzenia prawa do rekompensaty przez właściwych wojewodów. Nie dotyczy to jednak wydanych przez wojewodów postanowień oceniających spełnienie przesłanek wymaganych do potwierdzenia prawa do rekompensaty. Minister Skarbu Państwa dokona oceny takiego postanowienia tylko, jeśli zostanie ono zaskarżone w odwołaniu od decyzji wydanej przez wojewodę.

Jeśli Strona uzna, że organ I instancji prowadzi postępowanie zbyt wolno naruszając przy tym określone w Kodeksie postępowania administracyjnego terminy do załatwienia sprawy może wnieść zażalenie na niezałatwienie sprawy w terminie lub na przewlekle prowadzenie postępowania przez właściwego wojewodę. Wspomniane zażalenia składa się za pośrednictwem organu prowadzącego sprawę natomiast ocena zażalenia, jako uzasadnionego albo nieuzasadnionego należy do Ministra Skarbu Państwa.

Jednocześnie Minister Skarbu Państwa jest uprawniony do stosowania na wniosek lub z urzędu nadzwyczajnych trybów postępowania administracyjnego, tj. stwierdzenia nieważności decyzji, wznowienia postępowania zakończonego ostateczną decyzją administracyjną, instytucji uchylenia lub zmiany ostatecznej decyzji administracyjnej (art. 154 i 155 Kpa.).

Strona niezadowolona z rozstrzygnięcia wydanego przez Ministra Skarbu Państwa może złożyć skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie w terminie 30 dni od daty otrzymania decyzji albo postanowienia. W przypadkach, kiedy Minister Skarbu Państwa orzekał, jako organ I instancji a Strona jest niezadowolona z rozstrzygnięcia przysługuje jej wniosek o ponowne rozpatrzenie sprawy.

Według stanu na koniec 2015 roku w urzędach wojewódzkich znajdowało się 48,4 tys. nierozpatrzonych wniosków w sprawach potwierdzenia prawa do rekompensaty. W okresie od dnia 01.01.2015 r. do dnia 31.12.2015 r. wojewodowie wydali 1 477 decyzji potwierdzających prawo do rekompensaty oraz 1 240 decyzji o odmowie potwierdzenia prawa do rekompensaty. W okresie tym wypłacono ogółem 4 022 rekompensat na łączną kwotę ponad 336 mln zł.

Od dnia uruchomienia w Ministerstwie Skarbu Państwa ogólnokrajowego sytemu informatycznego obsługującego rejestr centralny i rejestry wojewódzkie możliwe jest szybkie i sprawne przekazywanie do Banku Gospodarstwa Krajowego danych osób uprawnionych w tym samym miesiącu, w którym dane te wpłynęły do rejestru centralnego. O kolejności przesyłania danych do BGK decydują wyłącznie terminy przekazywania przez urzędy wojewódzkie kompletnych i prawidłowych danych do rejestru centralnego. Wdrożenie systemu pozwoliło na zwielokrotnienie liczby danych osób uprawnionych przekazywanych przez Ministerstwo Skarbu Państwa do Banku Gospodarstwa Krajowego i tym samym na znaczne przyspieszenie tempa wypłat rekompensat.

Ministerstwo Skarbu Państwa publikuje komunikaty miesięczne zawierające informacje o danych przesłanych do Banku Gospodarstwa Krajowego oraz wypłaconych rekompensatach. Znajdują się one w dziale Realizacja wypłat rekompensat.

Medatdane

Autor: Piotr Bielarczyk
Departament Mienia Skarbu Państwa
Opublikowane przez: Piotr Krupa
Ostatnia zmiana: 02.10.2014 , 20.04.2016 Piotr Krupa
do góry